Kadra

Pracownicy naszej szkoły

Logopeda

Poniedziałek: 8.00 – 14.10
Wtorek: 8.00 – 13.10
Środa: 8.00 – 11.20 i 13.25 – 15.00
Czwartek: 8.00 – 12.10
Piątek: 8.00 – 9.35

mgr Grażyna Halaszka

 
  • Konsultacje:
    - poniedziałek, godz. 14.15 - 15.00

12 przykazań logopedycznych dla rodziców

/wg. L. Kaczmarka/

Prawidłowe kształtowanie się i rozwój mowy dziecka zależy nie tylko od właściwości wrodzonych organizmu ale też od warunków organizowanych przez środowisko, w którym dziecko się wychowuje.

Wychowawcze błędy otoczenia odbijają się mniej lub bardziej szkodliwie na dziecku. Przestrzeganie poniższych zasad stwarza odpowiednie warunki kształtowania się mowy dziecka, natomiast ich zlekceważenie może spowodować niepotrzebne utrudnienia i zahamowania a nawet może prowadzić do ciężkich zaburzeń.

DLATEGO RODZICU PAMIĘTAJ:

01 Narządy mowy dziecka kształtują się i zaczynają funkcjonować już w życiu płodowym. Są one ogromnie wrażliwe na wszelkiego rodzaju bodźce fizyczne i chemiczne, zarówno sprzyjające jak i szkodliwe. Bardzo ważne jest, aby matka w czasie ciąży nie paliła jak również wystrzegała się tzw. palenia biernego, nie spożywała alkoholu oraz nie przyjmowała lekarstw bez porozumienia z lekarzem.
WAŻNE! W okresie od 3 – 9 miesiąca życia płodowego wykształcają się narządy mowne i rozpoczyna się ich funkcjonowanie. Czteromiesięczny płód odczuwa balansowanie, gdy matka chodzi.W czwartym lub piątym miesiącu, maleństwo zaczyna reagować na bodźce akustyczne. Około 7, 8 miesiąca dziecko słyszy "bicie" serca matki i zapamiętuje głos matki, który jest dla niego ulubionym dźwiękiem.

02 Wypowiedzi otoczenia powinny być dźwiękowo poprawne. Do dziecka należy mówić wolno; wymowa powinna być dokładna i poprawna ponieważ dziecko uczy się mówić od nas. Należy unikać sztucznego "spieszczania" oraz używania mowy dziecinnej, ponieważ utrudnia to przyswajanie normalnej, poprawnej mowy.

03 Dziecko powinno reagować na aktywność słowną i uczuciową otoczenia. Z początku jest to uśmiech, ruch rączki, wygięcie ciała. W niedługim czasie następują reakcje głosowe. Jeżeli rodzice stwierdzą ich brak – powodem może być osłabiony słuch – należy wtedy zasięgnąć porady lekarza, który postawi właściwą diagnozę (częstym powodem może być zapalenie ucha, przerost migdałków ...)
WAŻNE! Jedną z ważniejszych dróg umożliwiających dziecku poznawanie otaczającej rzeczywistości oraz jednym z warunków koniecznych do rozwoju mowy dźwiękowej jest słuch.

04 Nie wolno krępować dziecka w reagowaniu na aktywność otoczenia. Dziecko musi mieć możliwość obserwowania oraz reagowania na otoczenie jak również obserwowania reakcji otoczenia na swoje zachowanie.W ten sposób uczy się ono nawiązywania kontaktu z otoczeniem.

05 Jeżeli dziecko ma nieprawidłową budowę narządów mowy (np.: rozszczep wargi, podniebienia, zniekształcenia dot. układu szczęk, uzębienia), powinno się z nim pójść koniecznie do lekarza specjalisty (chirurga – plastyka, ortodonty). Szybki kontakt ze specjalistą we wczesnym okresie życia dziecka pozwoli zapobiec wielu późniejszym problemom, które mogą wpłynąć niekorzystnie na jego urodę a nawet psychikę (np.: kompleksy, agresja, nieprawdłowa wymowa, niepowodzenia szkolne...).

06 Jeżeli dziecko jest leworęczne, absolutnie nie wolno zmuszać go do posługiwania się w okresie kształtowania się mowy prawą ręką, gdyż może to spowodować zaburzenie mowy. Rodzice muszą mieć świadomość, że tzw. "przestawianie" dziecka leworęcznego na praworęczność przynosi wielkie szkody.

07 Kiedy dziecko wejdzie w okres samodzielnego mówienia, nie należy tej skłonności gasić poprzez okazywanie obojętności bądź przez wypowiadanie cierpkich uwag; dziecko wówczas zamyka się w sobie, staje się nieufne i coraz mniej mówi. Wypowiadanie się jest naturalną potrzebą każdego człowieka. Dziecko poprzez swoje wypowiedzi, wytrwale i bezustannie dostosowuje swoją mowę do mowy otoczenia, co z czasem skutkuje właściwym, poprawnym opanowaniem mowy.

08 Nie należy hamować u dziecka jego żywiołowego pędu do mowy; bezwzględnie należy wykorzystać ogromny ładunek uczuciowy, jaki dziecko wkłada w mowę. Otoczenie dziecka powinno koncentrować całą swoją uwagę na jego słowach oraz żywo reagować na jego wypowiedzi. Początkowo, u dziecka, będzie to przejawiać się przez działanie (np.: wykonywanie poleceń wydawanych przez rodziców, opiekunów), potem będzie to reagowanie sygnałami (najpierw niejęzykowymi, następnie niejęzykowo – językowymi i wreszcie językowymi).

09 Należy pilnie obserwować, czy kształtowanie się mowy dziecka przebiega zgodnie z normą. Trzeba jednak pamiętać, że stopień rozwoju mowy zależy od wielu czynników – najważniejsze z nich to psychofizyczny rozwój dziecka oraz wpływ środowiska. Dlatego tak istotną rzeczą jest uważne obserwowanie rozwoju mowy swojego dziecka. Każde dziecko rozwija się indywidualnie, własnym tempem dlatego też często mogą występować pewne odstępstwa od przyjętej normy. Jeżeli cokolwiek, co dotyczy mowy, będzie budziło niepokój, należy jak najszybciej skonsultować się z logopedą.

10 Od momentu zdobycia przez dziecko umiejętności wypowiadania się zdaniami, nie wolno go bezpośrednio i bezustannie poprawiać ani też zmuszać do poprawnego powtarzania, gdyż dziecko nabawi się kompleksów, straci zaufanie do rodziców i najbliższego otoczenia; przestanie mówić. Reakcje otoczenia na mowę dziecka powinny być zawsze pozytywne. Absolutnie nie można dziecka wyśmiewać, zawstydzać czy też karać.

11 Dziecko uwielbia opowiadania, przepada za bajkami. Często zadaje mnóstwo pytań, między innymi też o znaczenia wyrazów. Odpowiedź nie powinna być taka, by zamknęła dziecku usta, lecz ma raczej pobudzać w nim chęć pogłębiania swej wiedzy poprzez dobrą rozmowę. Nie wolno tych faktów lekceważyć, gdyż pomaga to dziecku w wysławianiu się i w umiejętności wyrażania swoich myśli.

12 Jeżeli mimo wszystko nie udało się zapobiec powstaniu zaburzeń mowy, nie wolno się poddawać i opuszczać rąk. Należy jak najszybciej udać się do logopedy.
WAŻNE! Logopeda jest w stanie pomóc dziecku. Nie należy jednak zapominać o fakcie, że praca nawet najbardziej doświadczonego logopedy nie przyniesie żadnych widocznych efektów, jeżeli rodzice bądź opiekunowie nie będą ściśle z nim współpracować. Spotkania z logopedą nie odbywają się każdego dnia, dlatego też dziecko musi codziennie ćwiczyć w domu i to pod nadzorem osoby dorosłej.

Literatura:

  1. Kaczmarek Leon: "Nasze dziecko uczy się mowy", wyd. 5. Lublin; Wydawnictwo Lubelskie 1988

Opracowała: Grażyna Halaszka, logopeda

O czym każdy rodzic wiedzieć powinien

Prawidłowy rozwój mowy dziecka przebiega kilkoma etapami, z których każdy trwa określony czas. Dziecko stopniowo przyswaja sobie wymowę poszczególnych głosek, począwszy od najłatwiejszych do najtrudniejszych pod względem artykulacyjnym. Różna też może być kolejność przyswajania i pojawiania się poszczególnych głosek. Należy pamiętać, że stopień rozwoju mowy zależy od wielu czynników – najważniejsze z nich to psychofizyczny rozwój dziecka oraz wpływ środowiska. Dlatego tak istotną rzeczą jest uważne obserwowanie rozwoju mowy swojego dziecka. Każde dziecko rozwija się indywidualnie, własnym tempem dlatego też często mogą występować pewne odstępstwa od przyjętej normy – możliwe są przesunięcia dotyczące kolejnych etapów rozwoju mowy oraz kolejności przyswajania przez dziecko poszczególnych głosek. Opóźnienia w pojawianiu się poszczególnych etapów rozwoju mowy powyżej 6 – 8 miesięcy od normy rozwojowej powinny skłonić Rodzica do jak najszybszej konsultacji z logopedą, który udzieli właściwej porady.

Zapoznanie się Rodziców z kilkoma najważniejszymi informacjami pozwoli na rozwianie ich wątpliwości bąź też skłoni do podjęcia odpowiednio wcześniejszej reakcji.

W rozwoju mowy wyróżnia się następujące etapy, którym towarzyszy pojawianie się dźwięków/ głosek:

  • Okres melodii – od urodzenia do 1 roku życia.
  • Okres wyrazu – od 1 do 2 roku życia.
  • Okres zdania – od 2 do 3 roku życia.
  • Okres swoistej mowy dziecięcej od 3 do 6,7 roku życia.

Okres melodii – od urodzenia do 1 roku życia.

Pierwsza komunikacja dziecka z otoczeniem, to krzyk, kwilenie, wzdychanie i inne nieokreślone dźwięki.
2 miesiąc – głużenie; powstają przypadkowe dźwięki.
UWAGA!
Głużenie występuje u wszystkich dzieci, nawet niedosłyszących i głuchych. W przypadku dzieci głuchych głużenie stopniowo zanika w 18 m-cu życia.
3 miesiąc – okres intonacji; dziecko z ożywieniem reaguje na widok osoby dorosłej; pojawiają się specyficzne wokalizacje i coraz dłuższe ciągi dźwięków.
Między 4 a 6 miesiącem życia pojawiają się początki gaworzenia; dziecko powtarza i naśladuje dźwięki mowy np.: ma – ma, ta – ta, ba – ba, da – da ... Pojawiają się połączenia typu:  epe, ele, ebe.
Gaworzenie to nie tylko "zabawa dźwiękiem", to trening słuchowy a ze względu na melodyjność i rytmiczność to również ćwiczenie słuchu muzycznego.
Szczytowy okres gaworzenia opartego na echolalii, czyli powtarzania własnych słów i do samonaśladownictwa przypada na 6. a 9. miesiąc życia. Gaworząc dziecko najczęściej wydaje dźwięki: a, e, i, oraz m, b, p, d, t, n.
Wokalizacje dziecka związane są z jego stanem emocjonalnym.
7 miesiąc – zachowania, które świadczą o rozumieniu pewnych wyrazów.
8 miesiąc – gaworzenie; powtarzanie i naśladowanie dźwięków mowy.
9 miesiąc – rozumienie znaku językowego; 1 wyrazu.
10 miesiąc – sylaby: da, pa, na.
11 – 12 miesiąc – pojawiają się pierwsze słowa powtarzane ze zrozumieniem, które powstają z wypracowanych w fazie gaworzenia i echolalii sylab, np.: mama, tata, baba.
Dziecko reaguje na swoje imię; rozumie i wykonuje pewne gesty typu: da, pa, pa.
WAŻNE!
Kształtowanie mowy dziecka w tym okresie przebiega równolegle z rozwojem fizycznym. Dlatego też:

  • Etap głużenia – to w rozwoju fizycznym: unoszenie głowy.
  • Etap gaworzenia – to w rozwoju fizycznym: siadanie.
  • Etap rozumienia i wypowiadania pierwszych wyrazów – to w rozwoju fizycznym: stanie i chodzenie.

Okres wyrazu – od 1 do 2 roku życia

Ze względu na coraz większą sprawność lokomocyjną dziecko ma czynny kontakt z otoczeniem; natrafia na rzeczy, sytuacje, które musi jakoś nazwać. Słysząc mowę otoczenia przyswaja coraz więcej skojarzeń językowych; rozumie coraz wiecej słów i zwrotów niż samo jest w stanie wypowiedzieć. W okresie tym dziecko wypowiada samogłoski: a, o, u, e, i, y oraz wiele spółgłosek, np.: p, b, m, t, d, n, l, k, ś, ć czasem ź, . Trudniejsze głoski zastępuje innymi, łatwiejszymi do wypowiedzenia głoskami. Stopniowo dają się usłyszeć zmiękczenia głosek: pi, bi, mi, ki, fi, wi, gi. Cechą charakterystyczną jest też częste przestawianie sylab oraz upraszczanie słów przez wymawianie pierwszej sylaby lub ostatniej, np.: daj – da; nie – ne; miś – mi itp. Pojawiają się też onomatopeje, np.: muu, miau, koko ...
WAŻNE!
W okresie od 12 – 16 miesiąca życia dziecko wykazuje niepowtarzalna gotowość do naśladownictwa. Próbując naśladować słyszane słowa, z których wiele pojawia się po raz pierwszy, naśladuje nie tylko mowę poprawną ale też bardzo łatwo przyswaja sobie mowę wadliwą. Dlatego tak ważna jest wiedza rodziców o rozwoju mowy i ich wrażliwość na błędy i wady wymowy (A. Balejko 1995).

Okres zdania – od 2 do 3 roku życia.

W okresie tym następuje wzrost zasobu słownictwa (dziecko przyswaja od 1000 – 1800 słów; rozróżnia barwy i ich nazwy), zaczyna ustalać się system fonologiczny oraz wyłaniają się poszczególne kategorie gramatyczne. Dziecko trzyletnie powinno wymawiać samogłoski: a, o, u, e, i, y oraz nosowe ą, ę a także spółgłoski: p, pi, b, bi, m, mi, w, wi, f, fi, ś, ź, ć, , ń, k, ki, g, gi, ch, chi, t, d, n, l, li, ł, j. Czasami pod koniec tego okresu mogą pojawiać się głoski: s, z, c, dz a nawet sz, ż, cz, . Dziecko zaczyna budować zdania, które początkowo są krótkie (dwuwyrazowe) jednak z czasem jego wypowiedzi stają się coraz dłuższe. Wypowiedzi dziecka oprócz rzeczowników w mianowniku zaczynają zawierać czasowniki w formie bezokolicznika, przymiotniki, liczebniki, przyimki, spójniki, zaimki oraz przysłówki. Dziecko używa zdań oznajmujących, rozkazujących, pytających i wykrzyknikowych. Ze względu na zbyt słabą sprawność artykulacyjną narządów mowy dziecka obserwuje się zniekształcenia głosek – głoski trudne zastępuje łatwiejszymi. Mimo, iż dziecko niektóre głoski realizuje nieprawidłowo, to jednak wie, jak prawidłowo powinny one brzmieć i od innych osób żąda poprawnych wypowiedzi (świadczy to o dobrym poziomie słuchu fonematycznego ). Mowa dziecka jest bardziej zrozumiała dla rodziców, opiekunów oraz dla dalszego otoczenia lecz nadal zachowuje cechy mowy "dziecinnej".

UWAGA!
Według T. Bartkowskiej (1968) zaledwie 2,9% dzieci 3 – letnich mówi poprawnie pod względem dźwiękowym w stosunku do normy fonetycznej (mowy już w pełni ukształtowanej – dojrzałej).

Okres swoistej mowy dziecięcej od 3 do 6,7 roku życia.

Dziecko nadal wzbogaca swój zasób słownictwa, posługuje się rozbudowanymi sygnałami dwuklasowymi (jednak zasady ich budowania nie są jeszcze w pełni utrwalone), prowadzi swobodne rozmowy, zadaje mnóstwo pytań. W wypowiedziach dziecka  często występuje upraszczanie grup spółgłoskowych, jednak postęp w porównaniu z poprzednim okresem jest dość znaczny. Często podczas jego wypowiedzi wysłuchuje się, że głoski w wyrazach a nawet całe sylaby są przestawiane, np.: dziecko mówi: korkodyl zamiast krokodyl; wałka zamiast ławka; kolomotywa zamiast lokomotywa. Czasami występuje zjawisko asymilacji, czyli upodobnienia, np.: dziecko mówi: bebek zamiast chlebek; dobać zamiast zobacz. Jeszcze innym zjawiskiem jest tzw. kontaminacja, czyli tworzenie nowych wyrazów ze skrzyżowania, łączenia dwóch różnych wyrazów w jeden np.: dlaczego + czemu = dlaczemu oraz augmentatywa, czyli specyficzne zgrubienie wyrazów np.: dziecko mówi: jabłucho zamiast jabłko; plakol zamiast placek; łyga zamiast łyżka itp. W mowie dziecka pojawiają się również zniekształcenia wyrazów – neologizmy dziecięce, tzw. nowotwory językowe np. dziecko mówi: rąba zamiast siekiera; prasowalnik zamiast żelazko.
W wieku 4 lat dziecko powinno wymawiać głoski: s, z, c, dz natomiast głoski: sz, ż, cz, mogą być zamieniane na: s, z, c, dz lub na: ś, ź, ć, ; może pojawić się głoska r, której brak nie powinien jeszcze niepokoić. W okresie tym niektóre dzieci przejawiają tendencje do tzw. hiperpoprawności, mówiąc np.: rarka zamiast lalka; mreko zamiast mleko.
UWAGA!
Według T. Bartkowskiej (1968) zaledwie 5% dzieci 4 – letnich mówi poprawnie.

W piątym roku życia dziecko potrafi poprawnie powtórzyć głoski: sz, ż, cz, jednak w mowie swobodnej, potocznej może często je zastępować głoskami: s, z, c, dz. Głoska r powinna być poprawnie realizowana, jednak nie wszystkie dzieci pięcioletnie wymawiają ją prawidłowo, wtedy należy to uznać za zaburzenie. Często też zdarza się, że głoska r dopiero zaczyna się pojawiać w tym okresie. Wypowiedzi pięciolatka powinny być wielozdaniowe, poprawne pod względem gramatycznym a jego mowa powinna być zrozumiała nie tylko dla rodziców, opiekunów ale też dla dalszego otoczenia (w ich wypowiedziach mogą trafić się jeszcze uproszczenia grup spółgłoskowych).
UWAGA!
Na podstawie badań T. Bartkowskiej (1968) 37% pięciolatków nie wymawia prawidłowo głosek najtrudniejszych, za które uważa się głoski: sz, ż, cz, .

Dziecko sześcioletnie powinno prawidłowo wymawiać wszystkie głoski oraz mieć już opanowaną wymowę.
UWAGA!
Faktu tego nie potwierdzają wyniki badań T. Bartkowskiej (1968) wg których zdarzają sie przypadki, że dzieci sześcioletnie mają trudności w wymowie głosek: sz, ż, cz, , r oraz grup spółgłoskowych, zwłaszcza w śródgłosie wyrazów.

Ogólnie przyjmuje się, że w wieku 5 – 6 lat proces kształtowania się wymowy powinien się zakończyć.
W wieku 7 lat dziecko powinno mieć utrwaloną wymowę wszystkich głosek oraz w pełni  opanowaną technikę mówienia.
UWAGA!
T. Bartkowska (1968) podaje, że 20% dzieci siedmioletnich nie wymawia jeszcze głosek trudniejszych – z tą opinią niestety trudno się nie zgodzić. Dlatego dzieci, które rozpoczynają naukę szkolną i jednocześnie mają nieprawidłową wymowę, powinny być jak najszybciej objęte pomocą logopedyczną. Zaniedbanie tego faktu może być dla dziecka poważną barierą w osiąganiu przez niego sukcesów edukacyjnych oraz może też niekorzystnie wpłynąć na jego dalszy rozwój emocjonalny i społeczny.

Literatura:

  1. Balejko Antonii: "Uczymy się ojczystej mowy", wyd. 2. uzupełnione, Białystok 1995
  2. Bartkowska Teresa: "Rozwój mowy dziecka przedszkolnego jako wynik oddziaływań wychowawczych rodziny i przedszkola", WSiP, Warszawa 1968
  3. Dołęga Zofia: "Promowanie rozwoju mowy w okresie dzieciństwa – prawidłowości rozwoju, diagnozowanie i profilaktyka", Wydawnicwto Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2003
  4. Kaczmarek Leon: "Nasze dziecko uczy się mowy", wyd. 5. Lublin; Wydawnictwo Lubelskie 1988
  5. Minczakiewicz Elżbieta Maria: "Mowa rozwój – zaburzenia – terapia", Wydawnictwo Naukowe WSP, Kraków 1997

Opracowała: Grażyna Halaszka, logopeda